اخلاق در قرآن (4)

تصميم - اراده - توكل

در مباحث گذشته بيان شد كه انسان بايد ( بنده خدا ) شود و رسيدن به اين مهم از دو راه «

تقوي » و « تزكيه نفس » حاصل مي شود و همچنين ياد آور شديم كه آنچه مانع مي شود

تا بنده خدا شويم گناه و معصيت است و روشن گرديد كه پاداش و كيفر اعمال ما بدست خود

ماست . حال در ادامه بحث مي خواهيم به اين مطلب مهم اشاره كنيم كه براي رسيدن به

مقام عظماي تقوي و تزكيه نفس و بالاخره وصول به بندگي خدا « تصميم ، اراده و توكل »

نقش بس مهم و به سزائي دارد .

اما توكل و تصميم و اراده چيست ؟

انسان وقتي روي به درگاه خدا مي كند و با ياد خدا و توكل بر او محشور مي شود در واقع

به خود واقعي خويش رسيده و هر چه بيشتر به ياد خدا و توكل به او داشته باشد ، به

همان اندازه بيشتر با خود آشنا مي شود و كسي كه حقيقت نفس خود را شناخت ، اين

شناخت او را به دريافت خداوند متعال مي رساند .

اصولا ( علت العلل پيدايش خود خواهي در انسان عفلت و فراموشي خداست ) پس انسان

در عين اينكه خدا را ناظر و شاهد در همه احوال خويش مي بيند ، پيوسته به او توكل مي

كند .

فاذا عزمت فتوكل علي الله هنگامي كه قصد كردي و تصميم گرفتي به خدا اعتماد كن ( آل

عمران / 159)

و قرآن توكل كردن را از نشانه هاي مومنان مي داند :

و علي الله فليتوكل المومنون مومنان به خدا اعتماد مي كنند (آل عمران /160 ، توبه / 51 ،

مجادله /10 ، ابراهيم / 11)

انسان هنگام تصميم و ارداه اگر به خدا توكل كند ، بنا بر آيات الهي نيرومند ترين مردم مي

شود .

انما المومنونالذين اذا ذكر الله و جلت قلوبهم و علي ربهم يتوكلون . ( انفال / 2 )

مومنان كساني هستند كه هنگامي كه انم خدا ياد مي شود دلهاي ايشان مي لرزد و به

خدا يشان اعتماد مي كنند

و من يتوكل علي الله فان الله عزيز حكيم . ( انفال /49 )
هر كه به خدا اعتماد كند بايد بداند كه خداوند توانا و حكيم است

در سوره يونس آيه 84 و 85 مي فرمايد : موسي (ع) به قوم خود گفت كه به خدا اعتماد

كنيد اگر مسلمان هستيد ايشان گفتند ما نيز به خدا اعتماد كرديم . اني توكلت علي الله ربي

و ربكم ، هود گفت من خدايي اعتماد كردم كه خداي من و شماست  .( هود /56 )

و باز شعيب به فوم خود مي گويد : فقط خداست كه در تبليغ دين حق موفق مي كند و من

بر او اعتماد كردم و به سوي او بر مي گردم ( هود / 88 )

 در سوره ابراهيم آيه 12 آمده كه : چرا ما نبايد به خدا اعتماد كنيم در صورتي كه او ما را به

راههاي حق راهنمايي كرده ، كساني كه بخواهند اعتماد كنند بايد اعتماد ايشان به خداوند

باشد.
الذين صبروا و علي ربهم يتوكلون ( نحل / 42 )

و چه زيبا قرآن مي فرمايد :

 ولا تقولن لشي اني فاعل ذلك غدا الان ان يشاء الله ( كهف / 23 )
هرگز درباره كاري مگو كه ( من فردا آن را انجام خواهم داد ) مگر اينكه به ارداه خدا موكول

كني و بگويي ( ان شالله ) اگر خدا بخواهد .
و توكل علي الله و كفي بالله و كيلا ( احزاب /48 )

به خدا اعتماد كن و بدان كه خداوند از حيث وكيل ( رسيدگي كننده و انجام دهنده كار )

كفايت مي كند .
قل حسبي الله عليه يتوكل المتوكلون ( زمر / 38 )

پس خوش بر آنانكه در همه حال به خدا توكل مي كنند .