اخلاق در قرآن (24)

با توجه به آیات و روایات ، چه کنیم که بهترین باشیم ؟

برای بهترین بودن باید تهذیب نفس و خود سازی کنیم. قرآن راه فلاح و

رستگاری رادر همین راه می داند«قَدْ أَفْلَحَ مَن تَزَكَّى‏[اعلی/۱۴] به راستى

رستگار شد آن كس كه خود را (از پليدى ‏ها) پاك گردانيد.» و «قَدْ أَفْلَحَ مَن

زَكَّاهَا * وَقَدْخَابَ مَن دَسَّاهَا [شمس/۹-۱۰] به راستى رستگار شد، آن كس

كه نفس خودرا تزكيه كرد.* و بى شك محروم و نااميد گشت هر كس كه

آن را به پليدى آلود».

‌عالمان علم اخلاق می‌گویند: برای خودسازی ابتدا باید رذائل اخلاقی و

اخلاق بد را از خود دور كرد، سپس‌ درخت پاكی نشاند. بدیهی است با

وجود صفاتی مانند حسد وكبر و خودپسندی و خودخواهی و شهوت

رانی،‌دست‌رسی به صفات پسندیده و انجام اعمال خیر بسیار مشكل

خواهد بود.

‌اخلاق بد در وجود انسان به منزله بیماریی است كه مفاسدی به دنبال دارد.

‌نكته دیگری كه در خودسازی لازم است، محاسبه اعمال و كردار خود

است. هركسی كه در این راه قدم‌برمی‌دارد، باید در اعمال و رفتار خود دقت كند و

مراقب آن‌ها باشد و اگر دچار گناهی شد، توبه كند. در روایت‌آمده است: «حاسبوا

أعمالكم قبل أن تحاسبوا[۱] به اعمالتان رسیدگی كنید، قبل از این كه در

روز قیامت به آن‌رسیدگی شود».

‌نكته سوم: عادت دادن نفس بر عادات خوب و پسندیده، گر چه بر نفس انسانی

شاید مشكل باشد، ولی‌چاره‌ای از آن نیست. عادات خوب مانند: خواندن نماز در اول

وقت و با جماعت، خواندن مناجات و راز و نیاز با‌خدا، قرائت قرآن، خواندن نماز شب،

كمك و دلسوزی نسبت به مستضعفان و بینوایات احترام به بزرگان، امر به‌معروف و

نهی از منكر.

‌تصمیم و اراده بر ترك عادات زشت و كارهایی كه گناه است، از صفات نیك است.

این صفت نتیجه بزرگی و‌شجاعت نفس است. كسی كه بتواند تصمیم بر ترك گناه

بگیرد، می‌توان او را مجاهد در راه خدا دانست. تهذیب‌اخلاق جهادی است كه

مشكل‌تر از جنگیدن با كفّار است. فرمود: «أشجع الناس من غلب هواه؛[۲]

شجاعترین مردم كسی است كه بر هوای نفسش چیره گردد».

پی نوشت:
[۱]. بحارالانوار، ج ۷، ص ۱۲۶
[۲]. نهج‌الفصاحه، ح ۲۹۹.

برچسب‌ها: اخلاق در قرآن, فرهنگ قرآن

+ نوشته شده در سه شنبه نهم خرداد ۱۳۹۶ ساعت 11:7 توسط عليرضا صحرايي |

آیا دعا واقعا اثر دارد، یا ناشی از روحیه تنبلی است؟

از نظر اسلام، دعا کردن بسیار با ارزش است، دعا اظهار نیاز و عجز به درگاه الهی است و دعا کننده، به این واقعیت معترف است که عوامل بسیاری از اراده او خارج است و اگر همه سعی و کوشش خود را نیز به کار ببندد، همچنان محتاج عنایات و توجه الهی است، (هر چند کوشش او نیز با توجه به نیروی افاضه شده از جانب خداست):
«قُلْ ما یَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّی لَوْ لا دُعاؤُكُمْ؛[فرقان/۷۷] بگو: پروردگارم براى شما ارجى قائل نیست اگر دعاى شما نباشد.»

و خدای تعالی نیز وعده اجابت کردن دعا را به بنده خویش داده است:
«وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونی‏ أَسْتَجِبْ لَكُمْ؛[غافر/۶۰] پروردگار شما گفته است: «مرا بخوانید تا (دعاى) شما را بپذیرم»
«وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادی عَنِّی فَإِنِّی قَریبٌ أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ؛‏[بقره/۱۸۶] و هنگامى كه بندگان من، از تو در باره من سؤال كنند، (بگو من نزدیكم! دعاى دعا كننده را، به هنگامى كه مرا مى‏خواند، پاسخ مى‏‌گویم!»

البته مشروط بودن اجابت به عوامل مختلف، هیچ منافاتی با وعده اجابت ندارد. کسی که برای کنکور تلاش می کند و به مطالعه می پردازد، متوجه است که تحصیل او اگر چه بسیار موثر است، اما تنها عامل موثر نیست. چه بسا، علیرغم تلاش شدید، به دلیل فضای رقابتی، شخص نتواند به هدف خود نائل آید. یا اینکه مسائل بسیار ساده تری، مانع موفقیت او شود. مثل ترافیکی که سبب شود از جلسه آزمون باز بماند. پس تلاش علیرغم موثر بودن، تنها فاکتور موثر نیست. همچنین بیماری که داروهای خود را به طور صحیح مصرف می کند، همیشه به سلامتی نائل نمی آید. چون ممکن است از تاثیر عوامل دیگر غفلت داشته باشد. داروی سرماخوردگی زمانی اثر مطلوب را می نهد، که پرهیزهای غذایی و ... نیز مراعات شود. بنابر این روشن است که سخن از اجابت شدن دعا، به این معنا نیست که هر دعا کننده ای به نتیجه می رسد. خصوصا با توجه به اینکه غالب انسان ها، حتی از شرایط دعا خبر ندارند، تا اینکه بخواهند آن ها را رعایت کنند.
و درباره منافات دعا، با کار و کوشش، باید گفت: کسی که چنین سخنی را مطرح می کند، حقیقتا دعا را درست درک نکرده است. و سوء فهم او سبب توهم چنین تعارضی شده است. در جایی که شخص، اقدام خود را رها نموده و دست به آسمان بردارد، هرگز نباید انتظار اجابت دعای خویش را داشته باشد. برای روشن تر شدن این مطلب روایتی از پیامبر خدا (ص) بیان می کنیم:

پیامبر صلّى اللَّه علیه و اله و سلّم كه فرموده: «دعاى چند گروه از امّت من مستجاب نشود:

۱. مردى كه بر بدهكارى نفرین كند كه مالش را خورده و او هیچ شاهدى بر آن بدهى نگرفته،
۲. و نفرین شوهر بر زن با اینكه خداوند اختیار طلاق زن را بدست او سپرده،
۳. و مردى كه در خانه نشسته و بگوید: «پروردگارا! روزیم فرما»، بى‌‏آنكه در پى روزى قدمى بردارد، پس خداوند [در جواب چنین بنده‌‏اى‏] مى‌‏فرماید: اى بنده من، مگر راه بدست آوردن روزى و سفر را- بكمك اعضاى سالم- برایت هموار نساختم، كه در پرتو پیروى از دستورات من در تحصیل روزى داراى عذرى باشى و بدوش خانواده‌‏ات هم نباشى، تا اگر خواهم روزیت دهم، و اگر نخواهم بر تو سخت گیرم، در این دو حال تو در نزد من معذورى،
۴. و مردى كه خداوند مال و ثروتى بسیار به او بدهد و وى همه را خرج كند، سپس رو به دعا نموده و بگوید: «پروردگار من! روزیم ده»، و خداوند در جواب فرماید: «آیا روزى بسیار به تو ندادم، چرا در میانه‏ روى، و عدم اسراف- با اینكه تو را از آن منع كرده بودم- به دستورم عمل نكردى[۱]

پی نوشت:
[۱]. تحف العقول عن آل الرسول ص، ص: ۳۵۱.

برچسب‌ها: اخلاق در قرآن, فرهنگ قرآن

+ نوشته شده در چهارشنبه هجدهم اسفند ۱۳۹۵ ساعت 9:8 توسط عليرضا صحرايي |

اخلاق در قرآن (23)

اخلاق در قرآن (22)

آدم خوب ولی بی نماز و روزه ؟؟!!

اگر آدم خوبی باشیم و حق کسی را نخوریم، آیا خدا به خاطر نماز و روزه ما را توبیخ می کند؟

پاسخ:
اولا بزرگ ترین حقی که به عهده انسان است، حق خداست.

لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ ۖ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ (۱۳ لقمان) به خدا شرک نیاور، بی گمان شرک، ستم بزرگی است.

انسان همه چیزش را از خدا گرفته، و ناسپاسی در مقابل کسی که وجود انسان از اوست و نعمت های بی شمار به انسان داده است، عمل زشت بزرگی است.

ثانیا آن گونه ظلم بزرگ ناسپاسی در مقابل خدا ، کوچک شمرده شده است، نشان می دهد که ادعای رعایت حقوق دیگران در تصور بعضی، سخن چندان دقیقی نیست. و گویی تنها از بالای دیوار مردم بالا رفتن زشت شمرده شده است و ترک کردن آن، مساوی با خوبی پنداشته شده است. حال آنکه در نگاه اخلاق دینی حقوق دیگران بسیار گسترده است. مثلا اسلام معتقد است در اموال هر کس، سهمی برای فقرا وجود دارد. آیا سهم فقرا را کامل داده ایم؟ آیا کسی در همسایگی ما شب با شکم گرسنه سر به بالین نگذاشته است؟ یا حق دیگران صرفا مباحث مالی نیست. اگر سخنی گفته ایم که دیگری به ناحق رنجیده خاطر شده، یا در جمعی که استهزاء یا غیبت شده، از او دفاع نکرده ایم و ... همه به معنای کوتاهی در رعایت حقوق دیگران است. و از منظر اسلامی دایره حقوق برادر دینی آنچنان گسترده است که کمتر کسی می تواند کارنامه موفق در آن داشته باشد. و زندگی شهری امروز نیز ما را به بلیه هایی مبتلا کرده است که بسیار بعید است موفق به رعایت کامل حقوق دیگران شویم. از فرهنگ رانندگی گرفته تا فرهنگ آپارتمان نشینی و ... همه به گونه ای است که انسان ها حتی به صورت ناخواسته ممکن است انواع مزاحمت ها را ایجاد کرده باشند.

ثالثا انسانی که دستش کوتاه بوده و حق خوری نکرده است، نباید خودش را منزه بداند. اگر کسی در حوزه توانایی هایش خود را آنچنان تربیت کرد که کوچکترین ظلمی به دیگران نداشت، آن وقت می تواند امیدوار باشد که در گردش ایام و تحولات روزگار، دستش به تعدی دراز نمی شود. و الا هر کس ممکن است روزی در جایگاهی قرار بگیرد که امکان دست درازی گسترده به حقوق دیگران برایش مهیا شود. و الا بدون آزمون الهی مانند ابلیسی خواهیم بود که نماز چند هزار ساله می گذارد، اما امتحان الهی باطن ها را آشکار خواهد ساخت.

رابعا نماز و روز ابزارهای تربیتی هستند و کسی نمی تواند ادعا کند بدون بهره گیری از این ابزارها توانسته به اخلاق نیک و عالی نائل شده باشد. بنابراین به نظر می رسد سخن مطرح شده، تنها نوعی از فریبکاری نفس اماره باشد که برای کاستن از عذاب وجدان در تضییع حقوق الهی مطرح می شود. و حداقل امر مورد نیاز برای کسب مغفرت و رحمت الهی این است که انسان به خطای خود اذعان داشته باشد و عمل زشتش را نیک جلوه ندهد. کما اینکه قرآن می فرماید :

وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (۱۰۲ توبه ) و گروه دیگری (نیز) هستند که به گناهان خود اعتراف کردند ، کارهای شایسته و ناشایسته را به هم آمیختند ، امید است که خداوند توبه ی آن را بپذیرد ، بی گمان خداوند آمرزنده ی مهربان است .

برچسب‌ها: اخلاق در قرآن, فرهنگ قرآن

+ نوشته شده در جمعه بیست و دوم بهمن ۱۳۹۵ ساعت 1:28 توسط عليرضا صحرايي |

اخلاق در قرآن (22)

اخلاق در قرآن (22)

نیکی به پدر و مادر

نیكی به پدر و مادر، وظیفه ای اخلاقی است كه در واجب بودن شكر مُنعم ریشه دارد. انسان فطرتاً شاكر و سپاسگزار كسی است كه به او نیكی كرده است. ...

فرهنگ ، قرآن

اخلاق در قرآن (24)

با توجه به آیات و روایات ، چه کنیم که بهترین باشیم ؟

پیوندهای روزانه

نوشته‌های پیشین

آرشیو موضوعی

برچسب‌ها

پیوندها